Blog > Komentarze do wpisu

Nasz Patron

Ks.podpułkownik Józef Wrycza 

 

Urodził się 4 lutego 1884 r. w Zblewie na Kociewiu. Naukę rozpoczął w pelplińskim Collegium Marianum. Potem uczył się w chełmińskim gimnazjum, gdzie działał w tajnej organizacji filomackiej w Wejherowie (matura 1904 r.). Święcenia kapłańskie uzyskał 23 lutego 1908 r. po studiach w Seminarium Duchownym w Pelplinie. Odtąd rozpoczęła się jego służba duszpasterska w takich miejscowościach, jak: Borzyszkowy, Gruczno, Jastrzębie, Lisewo, Śliwice (1910- 1916), Jastarnia, Żarnowiec czy Chełmża. W międzyczasie był działaczem banków i towarzystw ludowych, Towarzystwa Czytelni Ludowych i ruchu wyborczego. W 1917 r. w Chełmży powstała z jego inicjatywy tajna organizacja - Towarzystwo Młodzieży Polskiej, mająca na celu szerzenie kultu czynu narodowego i walki o budowę państwa polskiego. Był gorącym zwolennikiem walki zbrojnej o przyłączenie Pomorza do odrodzonej Polski. Po starciach w 1919 r. pruskich wojsk z chełmżyńskimi powstańcami i porażce Polaków, ksiądz Wrycza został zatrzymany i skazany na karę śmierci pod zarzutem zdrady stanu. Wyrok na szczęście złagodzono. Po półrocznym pobycie w grudziądzkim więzieniu ks. Józef Wrycza wyszedł na wolność. Powrócił więc do Chełmży, a następnie przedostał się do wojsk powstańczych w Wielkopolsce. Na początku pełnił w nich funkcję sanitariusza, później kapelana, a w grudniu 1919 r. został mianowany proboszczem dywizji pomorskiej. Ważnym dla Polaków w tamtym okresie wydarzeniem była zorganizowana w Pucku ceremonia zaślubin Polski z morzem. Dokonał jej generał Haller. U jego boku podczas tej ceremonii stał i kazanie wygłosił wówczas 36-letni ks. Józef Wrycza. W rok później jako kapelan garnizonu toruńskiego awansował na podpułkownika i objął funkcję zastępcy szefa duszpasterstwa Dowództwa Okręgu Korpusu w Lublinie. Po trzech latach na własną prośbę odszedł z wojska, by powrócić na ukochane Pomorze. Rozpoczął od wikariatu w Kowalewie, jednak trwało to krótko. Jeszcze w 1924 r. został proboszczem w Wielu, gdzie wyłączając okres wojenny pracował aż do 1948 r. Dzięki jego zaangażowaniu udało się zakończyć istniejącą w Wielu od 1916 r. kalwarię. Do dziś jest ona celem pielgrzymek i wycieczek, miejscem modlitwy, a zarazem pięknie położonym zakątkiem Polski. Mimo trudnej i pochłaniającej sporą część czasu pracy duszpasterskiej, nadal żywo interesował się i uczestniczył w życiu politycznym. Należał do zwolenników ostrego kursu wobec Niemców. Kiedy wybuchła II wojna światowa, jego nazwisko znalazło się na niemieckiej czarnej liście. Jeszcze we wrześniu 1939 r. wezwano go na posterunek żandarmerii w Czersku i aresztowano. W związku z tym, że aresztowanie było nagłe, poprosił o zezwolenie na zabranie rzeczy osobistych. Kiedy otrzymał zgodę, skorzystał z okazji i zbiegł. Od tej chwili zmuszony był żyć w konspiracji, ponieważ trwały poszukiwania zbiega, a oprócz tego wyznaczono za jego głowę nagrodę pieniężną. W taki sposób ks. Józef Wrycza stał się symbolem prześladowań niemieckich. Groźby ani prześladowania nie przeraziły księdza. Wręcz przeciwnie - już od początku okupacji współtworzył pomorski ruch oporu, patronował organizacji wojskowej Młodzieży Kaszubskiej, utrzymywał kontakt z organizacją "Grunwald", a w 1940 r. pod jego dowództwem zaczęła działać samodzielna grupa "Kowal". Ksiądz ukrywał się pod pseudonimem "Rawycz". Na początku 1941 r. udało się scalić wszystkie organizacje walczące na terenie Kaszub w jedną, którą nazwano TOW "Gryf Kaszubski". Na skutek szybkiego rozwoju przemianowano ją na "Gryf Pomorski". Księdza Wrycza wybrano na prezesa Rady Naczelnej. Po wojennej tułaczce powrócił do parafii Wiele. Spotkał się z żalem tych wielewian, którzy ucierpieli wskutek jego działalności. Władze kościelne mianowały go w 1945 r. dziekanem czerskim, a później tucholskim. Uhonorowano go również godnością kanonika. Nie umiał znaleźć się w nowej rzeczywistości. Odmienna postawa władz i zróżnicowane stanowiska parafian stawały się przyczynami konfliktów. W 1948 r. ksiądz Józef Wrycza trafił do Tucholi. Przyczynił się do powstania bocznych ołtarzy (św. Antoniego, Serca Pana Jezusa, Matki Bożej) i witraży (cesarz Konstanty, św. Ambroży, św. Hubert, św. Józef, Archanioł Michał), które podziwiać można w kościele pw. Bożego Ciała. Na zasłużoną emeryturę przeszedł po 50 latach pracy duszpasterskiej. Zmarł 4 grudnia 1961 r. w Tucholi, gdzie został pochowany. W swoim życiu dokonał bardzo wiele, dzięki czemu stał się postacią powszechnie znaną, podziwianą i legendarną. Oprócz tego, że zapamiętale interesował się losami kraju, brał udział w ich kształtowaniu (o czym świadczą liczne odznaczenia państwowe, np. Krzyż Walecznych, Miecze Hallerowskie, Krzyż Frontu Pomorskiego i wojskowej Organizacji "Gryf" i in.), starał się krzewić pomorską kulturę. Szczególnie upodobał sobie kaszubszczyznę. W młodości był członkiem Kaszubskiego Towarzystwa Ludowego w Kartuzach, należał do założycieli spółki wydawniczej "Gryf". Później popularyzował dokonania wielewianina, poety Hieronima Derdowskiego. W 1930 r. odsłonił pomnik Jarasza Derdowskiego. Kiedy w grudniu 1939 r. Niemcy wysadzili go w powietrze, mieszkańcy ukryli szczątki, by w 1957 r. odsłonić go ponownie. Józef Wrycza Rekowski pseudonim "Rawycz" 4 lutego 1884 r. - narodziny w Zblewie (w pobliżu Starogardu Gdańskiego) na Kociewiu. Ojciec Franciszek był piekarzem. Matka miała na imię Franciszka (z domu Trocha). 1894-1899 r. - nauka w pelplińskim Collegium Marianum. Potem uczył się w gimnazjum w Chełmnie (1902- 1903) i Wejherowie (działalność w tajnej organizacji filomackiej). 1904 r. - matura; studia w Seminarium Duchownym w Pelplinie. 1907-1908 - współorganizacja półtajnego kółka samokształceniowego Kaszubologów. 23 lutego 1908 r. - święcenia kapłańskie. x służba duszpasterska w Borzyszkowach. wrzesień 1909 - służba duszpasterska w Grucznie, udział w obradach zjazdu przedstawicieli ruchu młodokaszubskiego w Sopocie. 9 września 1909 r. - założenie i członkostwo w radzie nadzorczej spółki wydawniczej czasopisma "Gryf", publikacje ("Coś niecoś o przydomkach szlachty kaszubskiej", "Zniemczona szlachta kaszubska"). grudzień 1909 - styczeń 1910 - służba duszpasterska w Jastrzębiu, potem w Lisewie. 1910-1916 - służba duszpasterska w Śliwicach - działacz Koła Łowieckiego, nawoływanie do ochrony zwierzyny polnej i leśnej, potępianie kłusownictwo. 26 - 27.09.1910 r. - udział w zjeździe działaczy i pisarzy młodokaszubskich w Kościerzynie. 20 - 21.06.1912 r. - udział w zjeździe Towarzystwa Młodokaszubów w Gdańsku. 1912-1914 r. - skarbnik Towarzystwa Czytelni Ludowych (okręg Nowe nad Wisłą). 1914 r. - sanitariusz w wojsku niemieckim. 1912-1916 r. - bibliotekarz w Śliwicach. 1915-1916 r. - prezes komitetu wiejskiego Towarzystwa Czytelni Ludowych w powiecie toruńskim, potem członek (1918-1919) 1912-1916 r. - bibliotekarz w Śliwicach. listopad 1916 r. - kwiecień 1917 r. - służba duszpasterska w Jastarni; funkcja administratora parafii. maj 1917 r. - grudzień 1917 r. - służba duszpasterska w Żarnowcu. x Działacz banków (powiat świecki) i towarzystw ludowych, oraz ruchu wyborczego. 26 grudnia 1917 r. - Chełmża - powstanie z inicjatywy ks. Wryczy tajnej organizacji - Towarzystwa Młodzieży Polskiej. 1918-1919 r. - służba duszpasterska w Chełmży. listopad 1918 r. - wybór na radnego Powiatowej Rady Ludowej w Toruniu. 3 - 5 grudnia 1918 r. - delegat Powiatowej Rady Ludowej na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu, stał się działaczem Straży Ludowej. 29.01 - 24.07.1919 r. - zatrzymany i skazany na karę śmierci pod zarzutem zdrady stanu. Wyrok złagodzono. Po półrocznym pobycie w grudziądzkim więzieniu ks. Józef Wrycza wyszedł na wolność. Powrócił do Chełmży, a następnie przedostał się do wojsk powstańczych w Wielkopolsce (Inowrocław). Na początku pełnił w nich funkcję sanitariusza, a później kapelana. 26 grudnia 1919 r. - założyciel Towarzystwa Młodzieży Polskiej. grudzień 1919 r. - został mianowany proboszczem dywizji pomorskiej. 15 stycznia 1920 r. - opuszczenie Inowrocławia, 3 dni później wkracza do Torunia, a następnie do Chełmży. 10 lutego 1920 r. - Puck - ceremonia Zaślubin Polski z Morzem. Dokonał jej generał Haller. U jego boku podczas tej ceremonii stał i kazanie wygłosił wówczas 36-letni ks. Józef Wrycza. (W drodze do Pucka usiłowano dokonać na niego zamachu.) 15 maja 1921 r. - zostaje starszym kapelanem garnizonu wojskowego we Włodzimierzu Wołyńskim. 1921 r. - J. Wrycza, kapelan garnizonu toruńskiego, awansował na podpułkownika i objął funkcję zastępcy szefa duszpasterstwa Dowództwa Okręgu Korpusu w Lublinie. 1922-1924 r. - zastępca szefa duszpasterstwa Dowództwa Okręgu Korpusu w Brześciu nad Bugiem. 1923 r. - na własną prośbę odchodzi z wojska, by powrócić na ukochane Pomorze. 1924 r. - wikariat w Kowalewie (krótko). 30 września 1924 r. - został proboszczem w Wielu, gdzie wyłączając okres wojenny pracował aż do 1948 r. Dzięki jego zaangażowaniu udało się zakończyć istniejącą w Wielu od 1916 r. kalwarię (zakończenie 1927 r.). Założył we wsi bank ludowy, (został jego prezesem), dom społeczny, bibliotekę parafialną z czytelnią, świetlicę, zbudował boisko sportowe i kąpielisko przy jeziorze. 25 sierpnia 1927 r. - spotkanie w wielewskiej plebanii z Romanem Dmowskim. 1930 r. - odsłonięcie w Wielu pomnika Hieronima Derdowskiego (poeta kaszubski urodzony w Wielu). 7 czerwca 1931 r. - prezes Okręgu Pomorskiego Towarzystwa Powstańców i Wojaków. x Pomoc materialna dla Teodora Plińskiego - wielewianina uczącego się na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie rzeźbiarstwa. Rzeźbiarz później poświęcił swemu mecenasowi medalion. x Prezesura w Komitecie Stronnictwa Narodowego w Tucholi. 12 września 1933 r. - udział w podróży do Wiednia na czele delegacji Związku Powstańców i Wojaków z okazji 250 rocznicy zwycięstwa króla Jana Sobieskiego nad Turkami pod Kahlenbergiem. 3.06 - 4.08.1935 r. - pobyt w więzieniu dla duchownych w Rywałdzie Królewskim pod Radzynem za to, że w 1933 r. wywołał strajk szkolny we Wielu, gdzie młodzież nie poddała się obowiązkowi nauki marsza "My Pierwsza Brygada". 15 sierpnia 1935 r. - Starogard Gdański - pobyt na zjeździe działaczy Stronnictwa Narodowego (z gen. Hallerem) wiosna 1936 r. - udział w spotkaniu grupy działaczy Związku Młodzieży Pracującej "Jedność". Omawiano sprawy samoobrony przed spodziewaną agresją Niemiec. luty 1939 r. - ostrzeżenie Rydza Śmigłego, że w przypadku oddania Niemcom Pomorza, społeczeństwo zareaguje antyrządowym powstaniem. 7 września 1939 r. - wezwanie księdza na posterunek żandarmerii w Czersku i aresztowanie. W związku z tym, że aresztowanie było nagłe, poprosił o zezwolenie na zabranie rzeczy osobistych. Kiedy otrzymał zgodę, skorzystał z okazji i zbiegł. Od tej chwili zmuszony był żyć w konspiracji, ponieważ trwały poszukiwania zbiega, a oprócz tego wyznaczono za jego głowę nagrodę pieniężną. W taki sposób ks. Józef Wrycza stał się symbolem prześladowań niemieckich. 21 listopada 1939 r. - spotkanie z Brunonem Richterem, kierownikiem Konspiracyjnej Organizacji Wojskowej Młodzieży Kaszubskiej. W grudniu został nazwany patronem tej organizacji. jesień 1939 r. - Groźby ani prześladowania nie przeraziły księdza. Wręcz przeciwnie - już od początku okupacji współtworzył pomorski ruch oporu, utrzymywał kontakt z organizacją "Grunwald". 1940 r. - pod jego dowództwem zaczęła działać samodzielna grupa konspiracyjna "Koral". Ksiądz ukrywał się pod pseudonimem "Rawycz". 1941 r. - scalenie wszystkich organizacji walczących na terenie Kaszub (Tajna Organizacja Wojskowa "Gryf Kaszubski + grupa konspiracyjna "Koral" + grupa konspiracyjna braci Kulasów) w jedną, którą nazwano Tajną Organizacją Wojskową "Gryf Pomorski". Księdza Wryczę wybrano na prezesa Rady Naczelnej. 6 lipca 1941 r. - stworzenie statutu TOW. 6 lipca 1942 r. - jako prezes Rady Narodowej mianuje Józefa Gierszewskiego komendantem naczelnym TOW. połowa 1943 r. - ustąpienie z kierowniczego stanowiska. Dalsza walka z okupantem. x Niemcom, mimo ustąpienia księdza, nie udało się zniszczyć krążącej o nim legendy. Nazywali go "der polnische König" (polski król). Wyznaczali za jego głowę coraz wyższe nagrody (40 tys. - 400 tys. marek). Polacy nazywali go "Kmicicem z Borów Tucholskich". 1945 r. - powrót do parafii Wiele. Spotkał się z żalem tych wielewian, którzy ucierpieli wskutek jego działalności. jesień 1945 r. - władze kościelne mianowały go dziekanem czerskim. 1948 r. - duszpasterstwo w Tucholi. Pełnił obowiązki proboszcza - konsultanta, dziekana i delegata biskupiego. Uhonorowano go również godnością kanonika kapituły chełmińskiej. Przyczynił się do powstania bocznych ołtarzy (św. Antoniego, Serca Pana Jezusa, Matki Bożej) i witraży (cesarz Konstanty, św. Ambroży, św. Hubert, św. Józef, Archanioł Michał), które podziwiać można w kościele pw. Bożego Ciała. 1954-1956 r. - członkostwo w Polskim Związku Wędkarskim. początek 1958 r. - tucholanie organizują dla niego uroczystość z okazji 50-lecia kapłaństwa. 1958 r. - członek Polskiego Czerwonego Krzyża. 19... r. - emerytura. Cały swój niewielki majątek zapisał na rzecz ubogich. 4 grudnia 1961 r. - śmierć księdza; został pochowany w Tuc

holi. Odznaczenia państwowe: Krzyż Walecznych, Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, Krzyż Powstańców Śląskich, odznaka organizacyjna Stronnictwa Narodowego "Mieczyk Chrobrego" (Miecze Hallerowskie), Odznaka Honorowa "Front Pomorski", "Krzyż Zasługi Towarzystwa Powstańców i Wojaków, Odznaka Honorowa "Organizacja Wojskowa Pomorza" (Krzyż Wojskowy Organizacji "Gryf").

środa, 07 grudnia 2011, ciemna10202